İstanbul Topkapı Sarayı Harem Bölümü

Harem & the harem

Girilmesi yasak olan yer anlamına gelen Harem’e, tarihi boyunca hekim dışında giren olmadığı, kadınları tam olarak kimsenin göremediği anlatılıyor. 16. yy da kurularak genişleyen Harem Dairesinin pencereleri, büyülü ve görkemli bir manzarası olan Haliç’e bakıyor. Değişik dönemlerdeki sultanların ilgi ve çabalarıyla yaptırılan ek yapılar ve eski yapıların yenilenmeleriyle Harem, görkemli bir boyut ve işlev çeşitliliği kazanmış. Topkapı Sarayı’nda, Bab-üs Saade Kapısının bulunduğu duvar, özel ve idari bölümleri birbirinden ayırmıştır.

Topkapı Sarayı Müzesi

Topkapı Sarayı Harem Valide Sultan

Enderun Avlusu, Sofa-i Hümayun ve Lale Bahçesi, Mecidiye Köşkü, Revan Köşkü, Bağdat Köşkü, Sünnet Odası özel alanları oluşturur. Divan Meydanı ve Alay Meydanı da idari alanları oluşturur. İdari ve Özel bölümler ayrışması Harem Dairesi için de geçerlidir. Darüssade Ağaları/Kızlar Ağaları ve Harem Ağalarının görevli oldukları ve ikamet ettikleri ‘’Dış Harem Bölümü’’ ile Cariyelerin, Kadınefendi’lerin, Valide Sultan’ın ve Padişahın bulunduğu ‘’İç Harem Bölümü’’ olacak şekilde yapılandırılmıştır. İç Harem’de de; Kadınlar Bölümü ve Padişah Bölümü olmak üzere iki bölüm bulunur.

 

Dış harem bölümü

 

TOPKAPI SARAYI 6 (47)TOPKAPI SARAYI 6 (46)Bu bölüm; Kubbealtı ile Zülüflü baltacılar Koğuşu arasındaki Araba Kapısından içeri girişle başlar ve ‘’Cümle Kapısı’’ ya da ‘’Hümayun Kapısı’’na kadar devam eder. Dış Harem de bölümlere ayrılmıştır. Arabacılar Kapısından girildiğinde karşımıza çıkan ilk bölüm, Dolaplı Kubbe olarak anılan yerdir. Dolaplı Kubbe (Harem hazinesi); Kare biçimli bir mekân olup, üzeri kubbe ile örtülüdür. Sultan III. Murat tarafından 1587 yılında, Harem Dairesine giriş olarak yaptırılmıştır. Dolaplarında, Haremeyn evkafına ait vakıf Kayıtları saklanırdı.Saklama görevini Darüssaade Ağası/ Kızlar ağası üstlenirdi. Haremeyn evkafı ve diğer vakıflardan gelen para, Padişah gelirleri, Valide Sultan ve diğer sultanların gelirleri bu hazinede muhafaza edilirdi.

TOPKAPI SARAYI 6 (42)Dolaplı Kubbe’den bir kapı ile Harem Ağaları Taşlığına geçilir. Harem’de Darüssaade Ağasına (Kızlar Ağası) bağlı olarak; Harem’e hizmet eden ve koruyan Harem Ağalarının yaşadığı koğuşlar bu taşlık çevresinde yapılandırılmış. Bu nedenle, Harem Ağaları Koğuşu olarak adlandırılmış Oldukça büyük bir daire olan Harem Ağaları Koğuşu, 1666 yılında, harem yangınından sonra yenilenmiş.

TOPKAPI SARAYI 6 (39)Harem Ağaları Koğuşu, bir koridorun ya da taşlığın iki tarafında, üç kat boyunca sıralanan odalardan oluşur. Taşlığa bakan alt kattaki odalar yönetici ağalara, üst kattaki odalar ise acemilere ayrılmıştır. Harem Ağaları Koğuşunun yanındaki Kızlar Ağası Dairesi; oturma ve yatak odalarının yanı sıra bir de hamamdan oluşur. Ortaçağ’da, Türk ve Müslüman Devletlerinde kullanılmakta olan hadım görevliler, Çelebi Sultan Mehmet zamanından itibaren Osmanlı Sarayında da kullanılmıştır.

EYLÜL 2011 İSTANBUL TOPKAPI 261EYLÜL 2011 İSTANBUL TOPKAPI 252Sarayın kadınlara ait kısmına nezaret ettikleri için Kızlar Ağası denilen Harem Ağaları, saray eğitimi görür ve Osmanlının gelenek ve göreneklerine göre yetiştirilirdi. Harem dairesini korumakla görevli olan bu ağalar, işlerini iyi yaptıklarında ve bağlılıklarını kanıtladıkları takdirde yükselirler ve etkin devlet görevlerine getirilirlerdi. Harem Ağalarının başı olan Kızlar ağası, protokolde, Sadrazam ve Şeyhülislam’dan sonra gelirdi.

 

İç harem bölümü

 

TOPKAPI SARAYI 6 (42)Saray kadınlarının bulunduğu asıl Harem bölümünü, Harem Ağaları bölümünden ayıran kapı Hümayun Kapısı; Cümle Kapısı ya da Saltanat Kapısı olarak bilinir. Saltanat Kapısı, Harem’in üç ana bölümünün bağlandığı nöbet yerine açılır. Nöbet yerinin yan duvarları, Harem’deki ünlü, servili çini panoyla kaplıdır. Kubbeli ve kemerli açık bir sahanlık olan nöbet yerinin solundaki kapı Cariye Koridoru ile Cariye ve Kadıefendiler Taşlığına, ortadaki kapı Valide Taşlığına, sağdaki kapı ise Altın Yol ile Padişah Dairesine ağlanır. 

TOPKAPI SARAYI 6 (25)Cariye koridoruna giriyor, Cariyeler ve Kadınefendiler Taşlığına ulaşıyoruz. Haremin en küçük avlusu olan bu taşlık,16. yüzyıl ortalarında, harem Ağaları taşlığı ile birlikte yapılmıştır. Revaklar arkasında; hamam, çamaşır yıkama çeşmesi, çamaşırhane, mutfak ve cariyelerin kullandıkları hizmet mekânları ile Kadınefendi daireleri vardır. Cariyeler; savaşlarda esir alınan ya da satın alınarak saraya getirilen güzel ve zeki kızlardı. Saray disiplini ile eğitilen cariyeler, Hanedanın devamı ve hizmetleri için son derece önemliydiler. Kadınefendi, Valide Sultan ve Padişah Dairelerinin altındaki büyük koğuşlarda yaşarlardı.

TOPKAPI SARAYI 6 (19)Cariyeler güzelliklerine göre, sarayda yükselerek, cariyeleri yöneten kalfa ve usta olurlardı. Padişahla halvet olup, hanedana katılan cariyeler ise Gözde, Kadınefendi ve Valide Sultan unvanları adı altında yükselerek, sarayda gerçek bir otoriteye kavuşurlardı. Padişah Haremi’nde 8 ile 10 arasında değişen Kadınefendi bulunur, Padişaha çocuk veren kadın olarak, Valide Sultan’dan sonraki hiyerarşik grubu oluştururlardı. 

EYLÜL 2011 İSTANBUL TOPKAPI 262Kendilerine ait dairelerinde; çocukları ve hizmetine bakan cariyeleriyle yaşayan Kadınefendi’ler arasında, Veliaht Şehzadenin annesi olan Başhaseki ve sonraki üç Kadınefendi, Harem hiyerarşisinde önemli bir yere sahipti. Oğlu Padişah olduğunda, büyük bir törenle Harem’e gelen ve Valide Sultan unvanını alan Padişah anneleri, Harem’in ve Osmanlı Hanedanının yöneticisiydi. Çeşitli dönemlerde Osmanlı siyasi hayatını da yönlendiren Valide Sultan, Padişahın, kadınları ve çocuklarıyla olan ilişkilerini de düzenlerdi. Osmanlı hanedanının sembolü olarak, büyük bir otorite ve ihtişama sahiptiler.

Topkapı Sarayı Müzesi

Topkapı Sarayı Valide Sultan Dairesi

Valide Sultan Dairesi, Padişah dairesi ile birlikte harem’in en geniş ve en önemli bölümüdür. Dairenin alt katında cariye koğuşları, üst katında ise Valide Sultan ve kalfalarına ait birçok oda vardır. Valide Sultan dairesi, Valide Hamamının da bulunduğu bir koridorla Padişah dairelerine bağlanır.

EYLÜL 2011 İSTANBUL TOPKAPI 24917.yüzyıl Osmanlı çini üretiminin en kaliteli örnekleriyle kaplı olan duvarlar, 19. yüzyıl başında, Batı etkili panorama manzara resimleriyle süslenmiştir. Osmanlı hanedanı fertlerinin karşı karşıya gelebildikleri tek yer olan merkez avlusuna ‘’Valide Taşlığı’’ denmiştir. Harem yapılaşmasının başladığı 15. yüzyılda yaptırılan Valide Taşlığı, büyülü bir görünümü olan Haliç manzarasına açık olarak yapılmıştır. 16. yüzyıl sonlarında, Haliç yönünde Valide Sultan Dairesi ve Hünkâr Hamamlarının yapılmasıyla, taşlık avlu haline getirilmiştir.

 

EYLÜL 2011 İSTANBUL TOPKAPI 300

Topkapı Sarayı Müzesi

Topkapı Sarayı Müzesi

Saltanat Kapısından girip, ilerlediğimizde Çeşmeli Sofa karşımıza çıkar. Şehzade ve Kadınefendi’lerin, Padişah Dairesi’ne ve Hünkâr Sofası’na girmek için bekledikleri mekândır. Duvarlarında, çeşitli dönemlere ait Osmanlı çini kaplamalarının bulunduğu Sofa’daki çeşme Sultan IV. Mehmed döneminde yapılmıştır. 1579 yılında, Sultan III. Murat’ın emriyle, Mimar Sinan tarafından inşa edilen yapı ‘’ III. Murat Has Odası’’ olmakla birlikte, tarih boyunca Harem’de, padişahların resmi ve özel dairesi olarak kullanılmıştır. Bu nedenle, ‘’Has Oda’’ olarak tanımlanmaktadır. Harem’in olduğu kadar, Osmanlı Mimarisinin de en ihtişamlı mekânlarındandır.

 

EYLÜL 2011 İSTANBUL TOPKAPI 331

Has Oda’nın iç mekânı, Osmanlı çini sanatının en yüksek dönemi olan 16. yüzyıl İznik üretimi çinilerle kaplanmıştır. Mavi zemin üzerine beyaz olarak yazılmış çini ‘’Ayet el Kürsi’’ kuşağı duvarları dolanır. Has Oda’nın altında geniş bir kapalı havuz vardır. Pencerelerinden, büyülü ve görkemli Haliç’i gören, Sultanların yemek yedikleri ve duvarlarında ahşap kaplama üzerine lake tekniği ile çiçek ve meyve kompozisyonlarının işlendiği odaya ‘’Yemiş Odası’’ denmiş. 1705 yılında Sultan III. Ahmet tarafından Has Oda olarak yaptırılmış.

 

TOPKAPI SARAYI 6 (13)

Osmanlı Haremi’nde; Veliaht ve diğer şehzadeler, erişkin çağa gelinceye kadar, saray disiplini ve kuralarına göre yetiştirilirdi. Valide Sultan’ın, Osmanlı saray yönetiminde rol almaya başlamasıyla birlikte , ‘’Veliaht Dairesi’’ olarak bilinen Çifte Kasırlarda, Lala olarak adlandırılan hocaların gözetiminde yetiştirildiler. Veliaht Dairesi, 17. yüzyılda, ayrı dönemlerde inşa edilen iki Has Oda’dan oluşmaktadır. 17. yüzyıl İznik çiniciliğinin kaliteli örneklerine sahip olan süslemesi, aslına uygun olarak yeniden düzenlenmiştir. Odalar, Osmanlı saray mekânlarının klasik detaylarını tüm zenginliği ile gösterir. Ahşap kubbedeki kumaş üzerine uygulanmış yaldızlı kalemişi işlemesi orijinaldir.

 

EYLÜL 2011 İSTANBUL TOPKAPI 338

Harem’in son bölümü olan taşlık, ‘’Gözdeler Taşlığı’’ ya da ‘’Mabeyn Taşlığı’’olarak bilinmektedir. Osmanlı Hanedanının devamını sağlamak amacıyla uygulanan Harem düzeninde ‘’İkballer’’  Padişahın gözdesi olan cariyelerdir. Çocuk sahibi olduklarında Kadınefendi unvan ve yetkilerini alan gözdelerin kaldıkları daire ‘’Gözdeler Dairesi’’ olarak bilinmektedir. Altın Yol üzerinde yan yana sıralanmış Gözde odaları ile Baş haseki dairesi ve zemin kattaki aynalı odayı da içeren Mabeyn bölümünden oluşur. Ahşap daire, rokoko üslubunda süslemelere sahiptir. Bu bölüm, Sultan I. Abdülhamid’in, haremi ile yaşadığı mekândı.

Kaynaklar:

 

1) www.topkapisarayi.gov.tr

2) tr.wikipedia.org/

 3) Müzedeki açıklama levhaları

16,462 total views, 3 views today

Share Button
3105 cevaplar

Yorumlar kapalı.