Süleymaniye Camii 3-İstanbul

 

 

 

Kentlerin simgeleri olmuş anıtsal yapıları vardır. Roma’da San Pietro, Paris’te Notre Dome, Londra’da Saint Paul gibi anıtsal simgelerle tanınır. Kentler Dünya Mirası listesinde yer alan İstanbul’un da en önemli simgesi ‘’İstanbul Silueti’’ni oluşturan Süleymaniye Camisi’dir. Ancak, bu dünya mirasının yeterince korunmadığı kanısındayım. Dünya harikalarından birinin önüne, Haliç’in ortasına yapılmış olan boynuz biçimindeki iki kuleli köprü, daha proje safhasında UNESCO Dünya Mirası Merkezinin dahi itirazlarına neden oldu. Ancak, İstanbul Büyükşehir Belediyesi yetkilileri bu itirazı dikkate almadı. Gerçekten de İstanbul’un siluetinde, hem görkemi hem de zarafetiyle uzanan Süleymaniye Külliyesi ve merkezinde yer alan Süleymaniye Camisi önemli bir yer tutar. Avrupalıların dediği gibi,  Muhteşem Süleyman’a yaraşır bir biçimde inşa edilen Mimar Sinan’ın en önemli eserlerinden biridir. Bu nedenle, eserin ortaya çıkışını sağlayan Muhteşem Süleyman’ı da tanımakta yarar var.

Muhteşem Süleyman

Osmanlı İmparatorluğunun onuncu padişahı ve Halifesi olan Sultan I. Selim ya da Kanuni Sultan Süleyman 6 Kasım 1494 yılında Trabzon’da doğdu. Hasta olmasına rağmen katıldığı son seferinde, Zigetvar Savaşında, kalenin düşmesinden bir gün önce, 7 Eylül 1566 yılında vefat etmiştir. Yaptığı fetihlerden ötürü Batı ülkelerinde ‘’Muhteşem Süleyman’’ olarak anılmıştır. Doğuda ise adaletli yönetimine duyulan saygıdan ötürü ‘’Kanuni Sultan Süleyman’’ olarak bilinmektedir. Kanuni Sultan Süleyman, babası I. Selim’in ölümü üzerine, tek varis olarak 1520 yılında tahta çıktı.Tahta çıktığı 1520 yılından, öldüğü 1566 yılına kadar 46 yıl boyunca adaletli ve adil bir padişahlık yaptı. Padişahlığı döneminde 13 sefere çıkmış ve sekiz buçuk yılını seferde geçirmiştir.

 

Muhteşem Süleyman bu seferler sonunda batıda Belgrat, Rodos, Boğdan ve Macaristan’ın büyük kısmını imparatorluk topraklarına kattı. 1529 yılında Viyana’yı kuşattı.   Başarısız olan kuşatma sonucunda kale alınamamış ve Osmanlı ordusu İstanbul’a geri dönmek zorunda kalmıştı. Kanuni Sultan Süleyman doğuda, Safevilerle yapılan savaşlar sonrasında Orta Doğu’nun büyük bir bölümünü ele geçirdi. İmparatorluğun sınırlarını Afrika’da Cezayir’e kadar uzanmasını sağladı.Barbaros Hayrettin Paşa komutasındaki Osmanlı Donanması ise Akdeniz’den Kızıldeniz’e kadar olan sularda hâkimiyet kurdu.

Babası I. Selim’den 6 557 000 km2 olarak devraldığı imparatorluk topraklarını 14 893 000 km2 ye çıkardı. Yerine oğlu II. Selim geçti.  II. Selim babası Kanuni’den çok farklı bir yapıya sahipti. Ordunun başında hiçbir sefere çıkmamıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun en başarılı sadrazamlarından biri olan Sokullu Mehmet Paşa ülkeyi yönetmiştir. II. Selim döneminde Yemen Beylerbeyliği’nde isyan çıkmış, denizlerde de Osmanlı Donanması İnebahtı yenilgisine uğramıştır. Bir bakıma Oamanlıda duraklama devrine giriş, Kanuni’nin Şehzade Mustafa’yı idama mahkum etmesi sonrasında Şehzade II. Selim’in tahta geçişi ile başlamıştır.

Süleymaniye Medreseleri

Müslüman ülkelerde, orta ve yüksek öğretimin yapıldığı eğitim kurumlarının genel adı medresedir. Medrese kelimesi Arapça ders kökünden gelir. Medreselerde ders verenlere müderris, onların yardımcılarına muid, okuyanlara danışmend, softa ya da talebe adı verilirdi. Türk İslam devletlerinde medrese geleneği  Karahanlılarla  başlar. Ayrıca Karahanlılar medrese geleneği ile birlikte burslu öğrencilik sistemini başlatmışlardır. F. Reşit Unat’a göre ise İslam’da ilk medrese Büyük Selçuklu Devleti zamanında Alparslan’ın veziri Nizamülmülk tarafından açılan ve yine onun ismiyle anılan Nizamiye Medreseleri’dir. Medreseler, Selçuklularla zirve yapar. En kapsamlı, çok yönlü medreseleri Büyük Selçuklular açmıştır. Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından Bağdat’a kurulmuştur. İlk medreselerde ağırlıklı olarak Kuran, kıyas, icmal, fıkıh, kelam gibi dini dersler okutulurken, Nizamiye medreselerinde hem pozitif bilimler hem de dini bilimler birlikte okutulmuştur.Selçuklular Anadolu’ya geldikten sonra çeşitli şehirlerde çok sayıda medreseler inşa etmişlerdir. Anadolu’da açılan ilk medrese Danişmentliler tarafından Tokat Niksar’da açılan Yağbasan Medresesi’dir

Osmanlı döneminde ilk medrese Orhan Bey zamanında 1330 yılında Orhan Gazi Medresesi olarak İznik’te kurulmuştur. Daha sonra Osmanlı Devleti’nin sınırları genişlemesiyle beraber Bursa ve Edirne başta olmak üzere pek çok şehirde medreseler açıldı. İstanbul’un fethinden sonra üst seviyedeki eğitim kurumları başkentte yoğunlaştı. Osmanlı medrese sistemindeki en büyük gelişmelerden biri de şüphesiz ki, Kanunî Sultan Süleyman döneminde meydana gelmişti. Kanunî devri, her sahada olduğu gibi medrese teşkilâtında da zirveyi ifade  eder. Fatih Sultan Mehmet’in Sahn-i Semân medreselerinde Dâru’s-şifa, yani tasavufi müzik eğitimi olmakla beraber henüz tip ve matematik fakülteleri yoktu. Bu medreselerde tefsir, hadis, kelâm ve edebiyat gibi dersler okutuluyordu. Tefsir derslerinde Kuran-ı kerim’in yorumu yapılırdı.Hazreti Muhammed’in değişik olaylar ve sorunlar karşısındaki davranışları Hadis derslerinde konu olurdu. İslam dininin inanç ile ilgili yönünü yorumlayan ders ise Kelam adı altında okutulurdu

 

İlk ve orta  öğrenimlerinde matematik, geometri, astronomi gibi dersleri görmüş olan öğrenciler bu medreselere geliyorlardı.İstanbul’un yedi tepesinden biri üzerine kurulu olan Süleymaniye Medresesi’nde haftada dört gün ders okutulurdu. Her medresenin talebelerinin yatıp kalkması için hücre denen  odaları olurdu. Talebelere günde iki defa yemek verilirdi. Kendi döneminde gerek  riyaziye ve  diğer pozitif bilimlerin öğretildiği dört medresenin  gerekse tıp medresesi müderrisinin yevmiyeleri altmışar akçeydi.  Darülhadis müderrisliği ise en yüksek müderrislik kabul edildiği için müderrisine günde yüz akçe verilirdi.

Süleymaniye Camii

70 dönümlük bir arazi üzerinde, İstanbul’un üçüncü tepesi üzerinde, Topkapı Sarayı’ndan sonra kentin en güzel konumuna kurulmuş Süleymaniye Külliyesi ve Camii. Beyoğlu ve Kâğıthane’den görülebilen Süleymaniye, Anadolu yakasından yapacağınız yolculukta da sizi karşılar. Caminin dış avlusundan bakıldığında solda Haliç, karşıda Beyoğlu ve Galata Kulesi, sağda İstanbul Boğazı’nın Marmara girişi görülür. Bütün görkemi ve büyüklüğüne rağmen caminin içine girdiğinizde sizi çocuksu bir doğallık karşılar. Bütün bezemeler, yüksek tavanlar, etrafınızı saran kubbelerle geniş avlu dengeli kullanılmıştır.

Caminin akustiği ve pencerelerden süzülen ışıkla yapının görkemi bir kez daha ruhunuza işler. Tüm yapıların dengeli bir dağılım gösterdiği eğimli bir araziye oturmuş külliyede, medreseler de caminin muhteşem siluetini engellemesinler diye, kademeli olarak yapılmış. Külliyenin temel taşı 1550 yılında Şeyh-ül İslam Ebussuud Efendi tarafından yerleştirilmiş. Caminin açılışı da Ekim1557 de Muhteşem Süleyman’ın iradesi ile yapı için yoğun emek harcayan Mimar Sinan tarafından yapılmış. Bütün girdilerin hesabını tutan Mimar Sinan, külliye için 996 300 sikke harcandığını beyan etmiştir. Bazı tarihçilere göre, külliyenin maliyeti 3 200 kg altın karşılığıdır.

Bu harcama, o dönemde Osmanlı İmparatorluğu’nun zenginliğini gösterir. Süleymaniye Camisi’nin  hayranlık uyandıran diğer bir uygulaması da rakamlar ve simgelerle kurduğu bağdır. Bir söylenceye göre  caminin dört minaresi, İstanbul’un fethinden sonra Muhteşem Süleyman’ın tahta çıkan dördüncü padişah olduğunu simgelemektedir. Minarelerdeki on şerefe ise 10. Osmanlı Sultanı olduğunu anımsatır. Şadırvan Avlusundaki kemerlerin dört destek sütunu ise Eski Saray, İskenderiye, Baalbek ve Kıztaşı’ndan getirilmiş olup, peygamberin dört halifesini temsil eder. Boğaziçi Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitiren Yahudi asıllı Türk yazar Jak Deleon ‘’Anıtsal İstanbul’’ adlı kitabında Süleymaniye Külliyesi’ne oldukça geniş bir yer ayırmış.

Mimar Sinan’ın akılcı çözümlerini ve zeki buluşlarını keyifle anlatmış. ‘’Caminin içindeki kusursuz akustik, Mimar Sinan tarafından ana kubbe örgüsüyle köşelere yerleştirilen ve ağızları iç mekâna açık olan 64 küp ya da 225 testi aracılığı ile sağlanır. Kubbenin ortasına asılan bir saatin tıkırtılarının caminin en uzak köşesinden bile duyulabileceği söylenir. Kandiller ve şamdanlardan yükselen is, giriş kapısı üzerinde bulunan is odası ya da ishaneye çekilir. Isınan ve kirlenen hava dışarı verilirken, merkezi kubbe altında odaya açılan üç delikten geçerek is odasına ulaşır. Odanın tavanında biriken isten mürekkep yapılırdı.’’ Demektedir. Eğimli bir arazi üzerinde kurulmuş olan Süleymaniye Külliyesi’nde yağmur sonrası suyun birikmemesi için, külliyenin altında dolaşım ve tahliye kanalları oluşturulmuştur. Külliyedeki yapıların depremlere dayanıklılığını arttırmak için, yapılarda kullanılan bütün kesme taşlar demir bileziklerle birbirine bağlanmış ve üzerilerine kurşun dökülmüştür.

Türbeler

Süleymaniye Camii Türbeleri

Süleymaniye Camii Türbeleri

Caminin arkasında duvarla anıt mezarlıkta bulunan Kanuni Türbesi sekizgen planlı ve revaklı bir yapıdır. Sekizgen gövdesi enli, 28 sütunlu bir revakla çepeçevre sarılmıştır. Giriş saçağı da dört süt una oturmaktadır. İçte, mekânı sütunlarla çevreleyen koridor Roma mezar planlarına benzemekle birlikte Mimar Sinan’ın yorumu oldukça farklılıklar göstermektedir.

 

Süleymaniye Camisi

Süleymaniye Camisi

Üstü, iç içe iki kubbe ile örtülü kubbenin iç kubbesi revaklarla, dış kubbesi ise duvarlarla taşınmaktadır. Kubbe içinde duvarlar, kubbe eteklerine kadar çok renkli çiçek ve bitki desenli çinilerle bezenmiştir. Anıtsal mezarlıkta bulunan karısı Hürrem Sultan Türbesi de sekizgen planlı bir türbedir. Son derece alçak gönüllü biri olan Mimar Sinan türbesi ve sebili ise; Mimar Sinan Caddesi ile Fetva Yokuşu’nun kesiştiği köşede, üçgen şeklindeki bir arsa içerisindedir. Üçgen arsanın köşesine kubbeli bir sebil yapıldıktan sonra, sebilin hemen arkasına, külliyenin tamamlanmasından 30 yıl sonra ölen Sinan’ın türbesi yapılmıştır.

Kaynaklar:

1)    tr.wikipedia.org/wiki/Süleymaniye_Camii

2)    www.ibb.gov.tr/sites/ks/tr-TR/…/suleymaniye-kulliyesi.aspx

3)    http://www.3dmekanlar.com/tr/suleymaniye-camii.html

437,575 total views, 1,808 views today

Share
133 cevaplar

Yorumlar kapalı.