Ankara Resim Heykel Müzesi-Osman Hamdi Bey Salonu

kaplumbaga-terbiyecisi

Pera Müzesi Kaplumbağa Terbiyecisi

Osman Hamdi Beyi ilk kez ”Kaplumbağa Terbiyecisi” adlı ünlü resmi ile tanımıştım. Daha sonra Kadıköy Kalamış’taki parkta heykelini görmüş ve Kadıköy’ün ilk Belediye Başkanı olduğunu öğrenmiştim. Tanıdıkça hayranlığım arttı. Tanıma ve tanıtma gereğini duydum. Osman Hamdi Bey, Tanzimat Döneminin yetiştirdiği iz bırakmış bir Osmanlı aydınıdır. Resim, arkeoloji, müzecilik, sanat eğitimi gibi kültür-sanat yaşamının farklı alanlarında, bir ömre ancak sığdırılabilecek zenginlikte ve çeşitlilikte katkılar yapmış bir kişilik olarak karşımıza çıkıyor.

 osman-hamdi-bey-1

Osman Hamdi Bey’in ardında bıraktığı miras, ölümünden 100 yıl sonra bile şu ya da bu biçimde sanatçıların, bilim insanlarının eserlerinde, kurumlarımızda, müzeciliğimizde yaşamaya devam ediyor. O her zaman gündemin ön sıralarına oturmayı, dikkati çekmeyi, sesini duyurmayı, hararetli tartışmaların konusu olmayı başaran birisi. Özellikle bir kültür ve sanat adamı olarak tanımlanan Osman Hamdi Bey için resim sanatı yaşamı boyunca bir tutku olmuştur. Paris’te aldığı sanat eğitiminin ardından çoğunlukla Avrupa başkentlerinde düzenlenen başlıca sergilere resim gönderen Osman Hamdi Bey’in eserlerine, Oryantalizm başta olmak üzere, özellikle Paris sanat çevrelerinde egemen olan beğeni ve eğilimler yansımıştır.

Ab-ı Hayat Çeşmesi (Osman Hamdi Bey)

Ab-ı Hayat Çeşmesi (Osman Hamdi Bey)

Sanatçı, anıtsal boyutlu figür çalışmalarıyla Türk resmine yeni bir soluk getirmiştir. Figürlü sahneleri, Lean-Leon Gerome, Rudolf Ernst, Ludwig Deutsch gibi önde gelen Batılı Oryantalist ressamların eserleriyle üslupsal benzerlikler açısından dikkat çeker. Buna karşın Doğu’yu dışarıdan değil içeriden gözlemleyen Osman Hamdi Bey’in oryantalizmi, yaklaşım olarak Batılı ressamlardan ayrılır. Onun resimlerinde kimi zaman oryantalist eserlerde anlatımın güçlü bir öğesi olarak ortaya çıkan şiddet, erotizm gibi unsurlara yer verilmez.

 ankara-resim-heykel-muzesi-15

Osman Hamdi Bey 31 Aralık 1842’de İstanbul’da dünyaya geldi. Babası İbrahim Ethem Bey ülkenin ilk maden mühendislerinden biri olup, 1877’de sadrazamlığa kadar yükselen bir devlet adamıydı. Osman Hamdi, ilkokul öğreniminin ardından,  1856 yılında Maarif-i Adliye okuluna başladı. Oğullarının yurt dışında öğrenim görmesini isteyen babası onu birkaç yıl sonra hukuk öğrenimi için Paris’e gönderdi. Paris’te kaldığı 12 yıl boyunca hukuk öğrenimini sürdürürken o dönemin ünlü ressamlarına, atölyelerinde çıraklık yaparak iyi bir resim eğitimi aldı. Onun Paris’te bulunduğu dönemde Osmanlı Devleti resim öğrenimi için Şeker Ahmet Paşa ve Süleyman Seyyid’i Paris’e göndermişti. Bu üç kişi, Türk resim sanatının ilk kuşağını oluşturdu.

ankara-resim-heykel-muzesi-19

Osman Hamdi Bey, 1867 Paris Dünya Sergisi’ne bugün nerede oldukları bilinmeyen “Çingenelerin Molası”, “Pusuda Zeybek “ve “Zeybeğin Ölümü” adlı üç yapıtını gönderdi. Yurda döndükten sonra devletin farklı kademelerinde görev aldı. İlk görevi Bağdat İli Yabancı İşler Müdürlüğü idi. Midhat Paşa’nın Bağdatta vali olması nedeniyle geldiği bu şehrin çeşitli görünümlerini yansıtan tablolar yaptı, Bağdat tarihi ve arkeolojisi ile ilgilendi.

ankara-resim-heykel-muzesi-21

İstanbul’a döndüğünde Saray Protokol Müdür Yardımcısı olan Osman Hamdi, bu sırada Viyana’da düzenlenen Uluslararası Sergi’ ye komiser olarak katıldı. 1875 yılında Kadıköy’ün ilk belediye başkanı olarak görevlendirildi ve bu görevi bir yıl sürdürdü.93 harbi olarak bilinen Osmanlı-Rus Harbinden sonra devlet memurluğundan ayrıldı. 1881′de Müze-i Hümayun ya da İmparatorluk Müzesi Müdürü’nün ölümü üzerine, padişahın şahsi emri ile müze müdürlüğüne atandı.1 Ocak 1882’de padişah II. Abdülhamit tarafından bir başka göreve daha atandı. Türkiye’nin ilk güzel sanatlar okulu olan Sanayi-i Nefise Mektebinin müdürlüğü ile görevlendirilmişti. Binanın yapımı ve akademik kadronun kurulmasının ardından okulu 2 Mart 1883’te öğretime açtı.

ankara-resim-heykel-muzesi-22

Müze müdürlüğü sırasında ilk Türk bilimsel kazılarını başlatan Osman Hamdi Bey, Nemrut Dağı, Muğla, Yatağan ve Lübnan’da arkeolojik kazılar gerçekleştirdi. Lübnan Sayda’da yaptığı kazılarda bulduğu antik eserler arasında arkeoloji dünyasının başyapıtlarından sayılan İskender Lahiti de bulunmaktadır.  Resim Heykel Müzesi 2013 (85)Söz konusu eserler, İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir. Osman Hamdi Bey, müzecilik ve arkeoloji çalışmalarını sürdürürken resim yapmayı hiç bırakmadı. Resimlerini genellikle Eskihisar ve Gebze’deki evinde geçirdiği yaz aylarında yaptı. Türk resminde ilk kez figürlü kompozisyonu kullanan ressamdır.  Resimlerinde okuyan, tartışan, özlemini duyduğu Türk aydın tipini ve dışarıya açılmış kadın imgesini ele aldı. Dekor olarak tarihi yapıları, aksesuar olarak tarihi eşyaları kullandı. “Kaplumbağa Terbiyecisi” (1906), “Silah Taciri” (1908) Osman Hamdi’nin en ilgi çeken ve özgün eserlerindendir. Birçok resmi İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, Londra, Liverpool ve Boston müzelerinde sergilenmektedir. Sanatçı, 24 Şubat 1910 tarihinde İstanbul Kuruçeşme’deki yalısında hayatını kaybetti.  Sanatçının Eskihisar’daki köşkü 1987’den bu yana müze olarak hizmet veriyor.

Kaynaklar:

1) http://www.osmanhamdibey.gov.tr/

2) http://www.tr.wikipedia.org/wiki/ 

Share Button