Rodos Şövalyeleri Büyük Üstatlar Sarayı

 

Büyük Üstatlar Sarayı

 

31 Ağustos Pazartesi…

Rodos’ta ikinci günümüz. Eşim, Hotel Sun Beach Resorts Komlex’te dinlenmeyi tercih etti. Ben saat 09,30’da otel önünden kalkan toplu taşım aracıyla Mandraki Liman bölgesine indim. Liman bölgesini gezdikten sonra öncelikle Old City Rhodos olarak bilinen antik kenti içinde barındıran Rodos Kalesi surlarını ve surları oluşturan Rodos Şövalyelerinin Büyük Üstatlarının Sarayını tanımak istiyorum.

Rodos

Rodos

Tanımak istediğim Rodos 1309 yılında, Müslümanların eline geçmesinden sonra Kudüs’ ü terk etmek zorunda kalan, Saint John ya da Hospitalye Şövalyeleri yönetimine girmiştir. 1522 yılına kadar Rodos Şövalyeleri namı ile anılmış olan bu şövalyeler, Rodos’un Osmanlı yönetimine geçmesinden sonra, Malta’yı üs olarak seçtiklerinden, Malta Şövalyeleri olarak anılır olmuşlar

Rhodos

Rhodos

Yeryüzündeki birçok antik kentte olduğu gibi, Rodos da güçlü bir savunma sistemiyle kendisini düşmanlarına karşı korumaya almıştı. Kentin etrafında inşa edilen ve savunma sistemini oluşturan surlarla hendekler, aradan yüzyıllar geçmiş olmasına rağmen sağlamlığını günümüzde de korumayı bilmiştir.

Rhodos

Rhodos Mandraki Liman girişi

Rodos Şövalyelerinin Rodos’ta, özellikle Osmanlı saldırılarına karşı inşa ettiği savunma sistemi, bugün Orta  Çağ askeri/savunma mimarisinin yaşayan en iyi örneği kabul ediliyor. Surlar ve kapılar öylesine sağlam ki kent yaklaşık 300 şövalye ve birkaç bin askerle; 1480 yılında Fatih Sultan Mehmet’in kuşatmasına karşı koymuş ve Kanuni Sultan Süleyman’ın 1522 yılındaki kuşatmasına tam 4 buçuk ay direnmişti.

Rhodos

Rhodos Yeni Çarşı

Her biri bir mühendislik harikası olan savunma sistemleri, taştan dalgalar gibi birbiri arkasından yükselen sur duvarları, mazgallar, araya giren düşman askerlerini yok etmek için oluşturulmuş hendekler ve gizli geçitlerden oluşuyor. Rodos’un kara surları ve gösterişli kapıları her gezginin mutlak ziyaret etmesi gereken yerlerdir. Doğal olarak ben de ziyaret etmek istiyorum.

Rhodos

Rhodos  Kalesi çevresindeki hendekler

Birbiri ardından dalgalar gibi yükselen sur duvarları, hendekler, gösterişli kapılar ve gizli hendeklerden sonra ulaşmayı umduğum Şövalyeler bölgesindeki Büyük Üstatlar Sarayı’nı da görmek istiyorum. Toplu taşıma aracından indiğim Yeni Çarşı’nın batı ucundan Old City Rodos’u barındıran kale surları bütün heybetiyle kendini gösteriyor. Mandraki Limanı’na bakan Özgürlük Kapısı-Elefterias Gate’e doğru yürüyorum. Hendeklere giren bir kapı görüyor ve Rhodes Old Town Moat olarak bilinen kale çevresindeki Hendek 1’e giriyorum.

Rhodos

Rhodos Kalesi çevresindeki hendekler

Ortaçağ askeri/savunma sisteminin şaheserleri olan surlar solumda kalacak şekilde yürümeye başlıyorum.  Sağ tarafımdaki kalın duvarlar arasında kalan hendekler bir zamanlar su ile dolu olmalı… Dünyadaki kaleler içinde en geniş ve büyük hendekler burada olmalı diye düşünüyorum.  Su ile dolu olduklarında ilk aşılmaz engel düşmanlar için…

Rhodos

Rhodos Kalesi çevresindeki hendekler

Şimdilerde derin bir vadiyi andıran hendeklerin zemini yeşillenmiş ve ağaçlar suyun yerini almış. Kanuni tarafından, 100 000 kişilik bir ordu ile yapılan saldırılarda 20 000 kişi şehit verildikten sonra aşılabilen surlara baktıkça, kaleyi savunan Rodos Şövalyelerini ve geçmişlerini hatırla(t)ma gereğini duyuyorum. Daha önceden derlediğim notlara göre, Rodos Şövalyelerinin atası Hospitalye Şövalyeleri ve Tapınak Şövalyeleridir.

Rhodos

Rhodos Kuzey Batı’da bulunan hendek ve St. Antony Kapısı

Mabet Şövalyeleri ve İsa’nın Fakir Askerleri olarak da bilinen Tapınak Şövalyeleri, tanınmış  Hıristiyan askerî tarikatlarından biridir. 200 yıl boyunca Hıristiyan dünyasında aktif rol alan bu tarikat, daha sonraları Rodos Şövalyeleri ve Malta Şövalyeleri olarak varlığını sürdürmüştür. Rodos Şövalyeleriyle ilgili ilk örgütlenme Aziz Yohannes ya da Vaftizci Yahya’nın emri ile Kudüs’te gerçekleşti.

Rhodos

Rhodos Saint Athanasios entrance

Kudüs’teki St. Jean ya da Aziz Yuhanna Kilisesi yakınında, bir dinsel dayanışma örgütünce, hasta hacıların tedavisi amacıyla işletilen hastanenin gelişmesiyle ortaya çıktı. 1099’da I. Haçlı Seferi ile Hıristiyanlar tarafından Kudüs alındı.  Hıristiyanlar tarafından Kudüs Latin Krallığı ya da Kudüs Haçlı Krallığı Kenan’da kuruldu. Batı Avrupa krallıklarıyla yakın bağlantıları vardı ama küçük bir krallıktı ve finansal ve askeri destekten yoksundu.

Rhodos

Rhodos Saint Athanasios entrance

1099’da Kudüs Krallığı’nın kurulmasından sonra, hastanenin başrahibi Gerard Kudüs’teki çalışmalarını yoğunlaştırdı. Provence’lılarla İtalyanların Filistin yolu üzerindeki kentlerinde hanlar kurdu. Hastanede tedavi gören bazı haçlı şövalyeleri mallarının bir bölümünü buraya bağışladı, bazıları ise Kudüs’te kalıp hastaneye hizmet ettiler. Böylelikle, Hastane Şövalyeleri olarak da bilinen Hospitalier Şövalyeleri tarih sahnesinde yerlerini aldılar. Zenginleşen hastane, hasta ve yoksullara hizmette olduğu kadar Müslümanlara karşı savaşta da etkin olan güçlü bir kurum durumuna geldi.  

Rhodos

Rhodos Saint Athanasios entrance

Kudüs’e Hac için giden Hıristiyanlara yardım amaçlı kurulan kilise ve hastane kompleksi,  başlangıçta sadece dini amaçlı bir kuruluştu. Hasta ve fakir insanlara ırk  farkı gözetmeden  yardım edilmesi öncelikli amaç idi. Hatta esirlere bile yardım edilmekte idi. Sağlık konusunda son derece organize olan Aziz Jean Şövalyelerinin ünleri süratle yayıldı. Oluşturulan hastanelerde doktor ve operatörler hastaları günde iki kere ziyaret etmekte ve gerekli tıbbi yardımları yapmaktaydılar.

Rhodos

Rhodos Palace of the Grand Master of the Knights

Hastaların yeme içmelerine özen gösterildi. Yemekler itina ile temiz kaplar içinde sunuldu.   Diğer dini tarikatlarda olduğu gibi münzevi hayat yaşama, sertlik ve sadelik burada yaşanmadı.  Diğer taraftan 1118 yılında Fransız Hugues de Paynes ve arkadaşı Godfred Saint-Omer hacıları korumak amacı ile kuracakları tarikata destek sağlamak için Kudüs Kralı II. Baudouin’e başvurdular.

Rhodos

Rhodos Palace of the Grand Master of the Knights

Kudüs Kralı onlara Müslümanlarca Zeytin Dağı olarak adlandırılan Tapınak Dağı’nda bir yer verdi. Mescid-i Aksa’nın da burada bulunması ve Süleyman Tapınağı’nın kalıntılarının da burada bulunduğuna inanılması sebebiyle kurulan tarikat, “İsa’nın ve Süleyman Tapınağı’nın Takipçileri” adını aldı.

Rhodos

Rhodos Palace of the Grand Master of the Knights

Giderek dini/askeri örgüt Süleyman Tapınağı ile bağlantılı olarak, ‘’Tapınak Şövalyeleri’’ olarak anılmaya başladı. Kudüs’e giderken ve hacı olduktan sonra dönerken eşkıyaların zulmünden korumak için kurulan tarikat, sonraki yıllarda Haçlı Seferleri ve diğer politik nedenlerle, güçlü dini-askeri bir organizasyona dönüştü.

Rodos

Rodos Palace of the Grand Master of the Knights

Katolik Kilisesi tarafından resmî olarak 1129 yılında tanındı ve kısa zamanda güçlendi. Papanın yayınladığı bir kararname ile yalnız Vatikan’a karşı sorumlu olan tarikata Hıristiyan dünyasının her yerinden destek ve yardımlar geldi.

Rodos

Rodos Palace of the Grand Master of the Knights

Tapınak Şövalyelerinin en güçlü zamanlarında askerî varlıkları 20.000’i buldu.  Ancak bunların sadece %10’unun tarikata bağlı şövalyeler olduğu biliniyor. Beyaz renkteki eşyaları üzerindeki kırmızı haçlarıyla Tapınak Şövalyeleri zamanlarının en korkulan savaşçıları olmuşlardı. Bir Dini-Askeri Tarikat olan Tapınak Şövalyelerinin ömrü Haçlı Seferleri’ne bağlı olmuştur. Haçlı Savaşları’nın başlamasından yaklaşık bir yüzyıl sonra savaşın gidişatı Hıristiyanlar için olumsuz olarak değişmeye başlar.

Rodos

Rodos Palace of the Grand Master of the Knights

Müslümanlar, Selahattin Eyyubi gibi komutanların kumandasında, Haçlılar karşısında zaferler kazanmaya başladılar. Selahaddin Kudüs’ü, 1187 yılında, özellikle Hittin Savaşı’ndan sonra güçleri kırılan Hıristiyanlardan geri aldı. Kudüs’ün kaybıyla şövalyeler ve hastanelerden oluşan tarikat karargâhını kuzeydeki Akka’ya taşımak zorunda kaldı.

Rodos

Rodos

Hıristiyanlar 1229 yılında Kudüs’ü geri aldılarsa da 1244 yılında şehri bu kez Memlükler aldı. Akka’ya taşıdıkları karargâhlarını da 1291 yılında kaybeden tarikat, merkezini Kıbrıs’taki Limasol’a taşımak zorunda kaldı. Bundan sonra askerî açıdan zayıflayan tarikata gelen yardımlar da azaldı. Her ne kadar güçlerini kaybetmiş olsalar da iki yüz yıllık bir yapılanma sonunda tarikat Avrupa’da gündelik yaşamın bir parçası olmuştu.

Rodos

Rodos

Tarikat ticari hayata da girmiş, dünyada ilk kez para transferlerini sağlayacak olan çek sistemini hayata geçirmişti. Papalık ve Fransa’nın bütçelerini düzenleme ve yönetme ayrıcalıklarını da elde etmişlerdi. 1291 yılının ardından Tapınakçılar, Hospitalier Şövalyeleri ve Töton Şövalyeleri  kendilerine yeni bölgeler keşfetmeye koyuldular.

Rodos

Rodos

Tapınak Şövalyelerinin kendilerine ait bir yönetim oluşturma amaçları sonlarını hazırladı. Bütün bu ayrıcalıklara rağmen Papa tarafından aforoz edilerek tarih sahnesinden silindiler. Belli ölçüde zayıflamış olmakla beraber hâlâ ordularının bulunması Töton Şövalyelerinin Prusya’da, Hospitalier Şövalyeleri de Akdeniz’i temel operasyon bölgeleri olarak seçip denizci bir kimliğe büründüler. Önceleri Kıbrıs’ta konuşlanan tarikat 1306 yılında Rodos Adasını işgal etti.

Rodos

Rodos

Rodos’u alan şövalyeler Üç yıl içinde orayı önemli bir üssü haline getirdiler. Bu hamle sayesinde kendilerine Roma’nın ve Avrupalı kralların müdahalesinden uzak görece fazla bir özerklik sağlamış oldular.  Katolik bir yardım derneği olarak günümüze kadar ulaşmış olan bu tarikat tarihin bazı dönemlerinde bağımsız bir devlet olarak güçlü bir ordu ve donanmaya sahip olmuş  Avrupa, İslam  ve  Osmanlı tarihinde büyük izler bırakmıştır.

Rodos

Rodos

Merkezi  İtalya’nın  Roma  kentinde bulunan tarikatın günümüzdeki resmi adı ‘’Kudüs, Rodos ve Maltalı St. Jean Egemen Askeri Misafirperver Tarikatı’’ ya da kısaca  ‘’Malta Tarikatı’’dır. Malta Tarikatı üs olarak seçtikleri Rodos surlarını ve savunma sistemlerini yeniden kurdular. Rodos surlarını, savunma amaçlı olmak üzere, perde olarak adlandırılan 7 bölgeye ayırdılar. Fransız, İtalyan, İngiliz, Alman Provans, İspanyol ve Fransa’nın bir bölgesi olan Auvergne milletlerine mensup 7 farklı bölüğe ayrılmış şövalye teşkilatı bu yedi bölgeyi savunmakla görevlendirildi.  

Rodos

Rodos

Rodos şövalyeleri 1415’de Anadolu’daki Bodrum kıyılarını işgal ederek, bölgenin en iyi korunan kalelerinden biri olan Bodrum Kalesini de inşa etmişlerdir. Organizasyonun en tepesinde hayat boyu seçilen ve organizasyonun kalbi Rodos’ta kalan Üstadı Azam yer almakta idi. Konutları da “Palace of the Grand Master of the Knights of Rhodes-Greece” olarak tanımlanan Büyük Üstatlar Sarayı’dır. Saray Rodos Ortaçağ kentinin kalbinde yer alan muhteşem, görkemli bir yapıdır.

Rodos

Rodos

1309 den 1522 kadar ada yöneten Aziz John Şövalyeleri tarafından inşa edilmiştir. Kale amacıyla, Grand Master başkanı konutu olarak kullanılmıştır. Saray Ortaçağ kenti Rodos’un kuzey-batısındaki en yüksek noktasına, Kastello bölgesine inşa edilmiştir. Şehre ve limana hâkim konumundaki saray, Rodos Kalesi’nin bir iç kalesi durumunda olup, son derece güçlü bir yapıya sahiptir. İşgallerde şehir halkının son sığınma yerlerinden biridir.

Rodos

Rodos

Aslında yedinci yüzyılda Bizans Kalesi olarak inşa edilmiş.  6 000 m2 lik bir alanda yapılanmış olan iç kale görünümündeki Büyük Üstatlar Sarayı’nın ana girişi güney cephesinde olup, iki heybetli kule ile çevrilmiştir. Yunanistan’daki Gotik mimari örneklerinden biri olan saray, şehir surları oluşturulmadan önce de bir kaleydi. Başlangıçta şövalyeler için kale, karargâh ve saray olarak görev yaptı. 158 odanın bulunduğu sarayda ziyarete açık 24 oda bulunmaktadır. Kuzey tarafında depo olarak kullanılan yer altı odaları bulunmaktadır. Muhtemelen düşman saldırıları sırasında sığınak olarak kullanılmışlardır.

Rodos

Rodos

Zemin katta, kare bir avlu çevresinde sıralanmış büyük ve küçük tonozlu odalar bulunmaktadır. İç bahçesi Roma ve Yunan dönemine ait heykellerle süslenmiş. Salonların ve odaların zeminleri Roma ve Bizans dönemi mozaik sanatlarını aksettirecek biçimde düzenlenmiş. Zemin katta genellikle bekleme odası, büyük kabul salonu, zarif müzik odası gibi yan odalar bulunmaktadır. Anıtsal bir mermer merdivenle çıkılan birinci katta Grand Master çalışma ve dinlenme odası, Büyük Konsey Salonu, yemek salonu gibi resmi odalar bulunmaktaydı. Geç Helenistik, Roma ve Erken Hıristiyanlık dönemine ait taban mozaikleri bu katta bulunmaktadır. Antika mobilyalar, heykeller, halı ve sanat eserleri önemli bir koleksiyon oluşturmuş. Eski Rodos havasının yaratılmasına adanmış daimi daimi bir sergi de dâhil olmak üzere iç süslemeleri dikkat çekiyor.

 

 

Share Button