İstanbul Adile Sultan Sarayı

 Adile Sultan Sarayı Kandilli istanbul

Kandilli adı, Kandilli Kız Lisesi ile özdeşleşmiş durumda olup, bir efsanedir. Lisenin ve adını aldığı Kandillinin hafızalardan silinmeyen önemli bir tarihi kimliği vardır. Bu tarihi kimlikte öncelik Adile Sultan Sarayı’na aittir.  

Adile Sultan Sarayı

Adile Sultan Sarayı

Kandilli Kız Lisesi’nin 1916 yılında açıldığı Adile Sultan Sarayı’nın yanı sıra, sahil boyunca sıralanan Kıbrıslı Yalısı, Abud Yalısı, Kont Ostrorog Yalısı, Hadi Semi Yalısı ve Edip Efendi Yalısı Kandillinin mücevherlerinden bazılarıdır. Yalıların dışında, Kandilli İskelesinin hemen arkasındaki Kandilli Camisi, 18. yüzyılda I. Mahmut zamanında yaptırılmış. Oldukça sade görünümlü, taş minareli ve iki katlı ahşap bir yapı. Hepsi birer tarihi yapı olarak karşımıza çıkıyor. Bu nedenle Kandilli, korunması gereken önemli bir Tarihi Sit Alanıdır.  

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul'dan Boğaziçi

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul’dan Boğaziçi

Adile Sultan Sarayı, bizzat II. Mahmut’un kızı Adile Sultan tarafından ölümünden önce, 1899’da kız okulu haline getirilmesi isteği ile Milli Eğitim’e bağışlanmıştır. Daha sonra Kandilli Kız Lisesi olarak kullanıldığı dönemde 1986 yılında geçirdiği büyük yangın sonrasında harap hale gelen bina, Sakıp Sabancı’nın bağışı ile restore ettirilmiştir. 2005 yılında Milli Eğitim Bakanlığı, İstanbul Valiliği, Sabancı Vakfı ve Kandilli Kız Lisesi Eğitim ve Kültür Vakfı’nın desteklerini bir araya getirmeleri ile yeniden hayat bulan Adile Sultan Sarayı, “Sakıp Sabancı Kandilli Eğitim ve Kültür Merkezi – Adile Sultan Sarayı” adı ile hizmet vermeye başlamıştır.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu’nda, Müslüman kızları batı değerlerine özendirdiği, kızlara piyano ve dans öğreterek geleneklerimize ters düşüldüğü, kızlarımıza siyasi fikirler aşılandığı gerekçeleriyle kız okullarına karşı çıkıldığı bir dönemdir. Bu nedenle, Kandilli Kız Lisesi olağandışı bir girişim ve oluşum olarak karşımıza çıkar. Bu girişim ve oluşumu derinden kavrayabilmek için Adile Sultan, Adile Sultan Sarayı ve Adile Sultan Vakfiyesi’nden de söz etmek gerekir. Zengin, güçlü ve önemli bir ailesi var Adile Sultan’ın.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul'dan Boğaziçi ve İstinye

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul’dan Boğaziçi ve İstinye

Adile Sultan Sarayı'ndan Boğaziçi

Adile Sultan Sarayı’ndan Boğaziçi

Adile Sultan Sarayından Boğaziçi

Adile Sultan Sarayından Boğaziçi

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan 23 Mayıs 1826 yılında Topkapı Sarayı’nın Harem Dairesinde doğmuş Adile.  Babası II. Mahmut, ağabeyi Sultan Abdülmecit, kardeşi Sultan Abdülaziz, yeğenleri Sultan V. Murat ve Sultan II. Abdülhamit’tir. Ağabeyi Sultan Abdülmecit tarafından 1828 yılında Kaptan-ı Derya Halil Rıfat Paşa’ya ait olan bina ve korusu satın alınmış, kardeşi Sultan Abdülaziz ise 1876 yılında Balyan ailesindeki mimarlara onarımını yaptırıp, Adile Sultan’a yazlık Saray olarak hediye edilmiştir.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı

Adile Sultan Sarayı

Kandilli’de Boğaziçi’ne hâkim bir tepeye yerleştirilmiş olan saray, dikdörtgen planlı bir yapıdır. Doğu-batı ekseninde kayalık bir zemine oturtulmuş olan yapı; Karadeniz’e bakan kuzey cephesinden üç katlı, Marmara Denizi’ne bakan cephesinde ise iki katlı olarak algılanmaktadır. Osmanlı Hanedanı içinde divan sahibi tek kadın şair olarak tanınan Adile Sultan’ın, Kandillinin imarına katkıda bulunduğu, yoksullara yardım ettiği, eğitim konularına ilgi duyduğu bilinmektedir. İmparatorlukta yenilik ve değişim hareketleri ile iç ve dış savaşların sürdüğü bir dönemde yaşayan Adile Sultan,  olaylara duyarsız kalmamıştır.

Adile Sultan Sarayı

Adile Sultan Sarayı

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan öncelikle sosyal olaylara eğilmiş, kurduğu vakıflar yardımıyla okullar yaptırmış, susuz yerlere su götürmüş, işsizlere iş alanları açmıştır. Kurduğu vakıflar yardımıyla okulları teşvik etmiş ve kızların okuması yönünde de beyanlarda bulunmuştur. Çok sevdiği eşini ve dört kızını genç yaşlarda kaybettikten sonra, bu güzel sarayda oturmak istememiş ve 1868 yılında sarayı terk etmiştir. 1899 yılında öldükten sonra da Adile Sultan Sarayı Hazine’ye geçmiştir.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

İkinci Meşrutiyet’in kişi özgürlüğü ve kadın haklarını da kapsayan reformist hareketleri arasında, ilk Meclis-i Mebusan Başkanı Ahmet Rıza Bey ile ilk kadın gazetecimiz olan kız kardeşi Selma Rıza Hanım’ın çabalarıyla Adile Sultan Sarayı bir eğitim yuvasına dönüştürülmüştür. Ali Rıza Bey ve Selma Rıza Hanım kadınların iyi eğitilmesiyle ilgili konularda gönüllü, ateşli, kararlı ve güçlü bir savaş vermişlerdir. Ahmet Rıza Bey, yüksek öğrenimi için gittiği Fransa’da siyasal ve kültürel hareketleri izlemiş, Jön Türklerin etkinliklerinde yer almıştır. Yurda döndükten sonra da II. Abdülhamit’e mektuplar yazarak; Doğu kültürünün Batı kültürüyle yoğrulmasını, eğitim sisteminde köklü değişimler yapılmasını öneren, çetin kişiliğiyle tanınmış bir aydındır.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Selma Rıza Hanım ise Sorbonne Üniversitesi’nde yetişmiş, özellikle kız öğrencilerin çok iyi koşullarda okutulmasını amaç edinerek bu konuda sürekli makaleler yazan bir Türk kadın gazeteci olarak kendini göstermektedir. İki kardeş, Galatasaray Lisesi gibi yabancı dille öğretim yapan yatılı bir kız lisesi açılması için uygun bir bina bulmak istemişlerdi. Ahmet Rıza Bey, Boğaziçi’nin en güzel tepesinde 40 yıldır harap duran Adile Sultan Sarayı’nı düşünmekteydi. O dönem padişahı II. Abdülhamit, eğitim alanında kullanılması koşuluyla, hazineye geçmiş olan sarayın bağışına izin vermiştir.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Ali Rıza Bey, sarayın onarımı ve yatılı okula dönüştürülmesi için dar bütçeli Maarif Nezareti’ne yük olmaktan kaçınmak üzere bir komisyon kurulmasını sağlamıştır. Yine saray restorasyonu için yardım derneklerinden ve varlıklı kişilerden toplanan bağışlar toplanmış, piyangolar düzenlenmiştir. Ancak Balkan Savaşı, Birinci Dünya Harbi, İstanbul’da art arda çıkan büyük yangınlar gibi, her atılıma sekte vuran, aman vermez engellerle karşılaşmışlardır. Nihayet rüya, 1916 yılında gerçekleşmiş ve Türkiye’nin ilk yatılı kız lisesi “Adile Sultan İnas Mekteb-i Sultanisi” adıyla, yuva-ilk-orta-lise bölümleriyle bir Alman müdürün yönetiminde eğitime açılmıştır. Demek ki, dönemin ön yargılarını yenebilmek ve padişahın iznini alabilmek için 20 yıla yakın bir sürenin geçmesi gerekmiştir.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Okulun adı Cumhuriyet döneminde adı Kandilli Kız Lisesi olarak değiştirilmiştir. Kandilli Kız Lisesinden mezun olanların büyük bir bölümü, Avrupa ve Amerika’nın önemli üniversitelerinde okumuşlar ve Türkiye’de önemli görevler üstlenmişlerdir. Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği kurucusu olup, genel başkanlığını da yapan Türkan Saylan, ilkokul ve liseyi Kandilli Kız Lisesi’nde okumuştur. Büyük ilgi gören Kandilli Kız Lisesindeki öğrenci sayısının çok artması üzerine, koru içerisinde yaptırılan binalara 1970 yılında yönetim ve derslikler taşınmıştır. Adile Sultan Sarayı da 1916 yılından itibaren 70 yıl süreyle okul ve yatılı kız öğrencilerin yatakhanesi olarak kullanılmış.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

1986 yılındaki bir yangınla, Boğaziçi’nin en güzel yerindeki 110 yıllık saray, 70 yıllık bir okul 3-4 saat içinde dört duvar halinde kalmıştı. Yatılı öğrencilerin başka okullarda yatarak derslerine gene Kandilli Kız Lisesi’nde devam etmeleri sağlandı.  Öğrenciler, yangından kaçıp sığındıkları otobüsün içinden, tarihî yuvalarının yok olmasına tanık olurken, acı haberi alan mezunlar daha gün doğmadan okula yardıma koşuyorlardı. Yatılı öğrencilerin başka okullarda yatarak derslerine gene Kandilli Kız Lisesi’nde devam etmeleri sağlandı. Okulun, yatılı kimliğini yitirmemesi için Kandilli Kız Lisesi’nden Yetişenler Derneği, yatakhanelerin ve yemekhanenin yer aldığı ikinci bir binanın koruda yaptırılmasını başardı.

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı Kandilli İstanbul

Adile Sultan Sarayı

Adile Sultan Sarayı

Kandilli Kız Lisesi’nden mezun olmuş olan rahmetli Türkan Saylan’ın  ve Kandillilerin girişimi ile ‘’Kandilli Kız Lisesi Kültür ve Eğitim Vakfı’’ kurularak, sarayın onarılması çabaları başlamıştır. Ancak vakfın çabaları yeterli parayı sağlayamamıştır. Daha sonra Hacı Ömer Sabancı Vakfı ve İstanbul Valiliğinin katkılarıyla onarılarak, 2005 yılında ‘’Sakıp Sabancı Eğitim ve Kültür Merkezi’’ne dönüştürülmüştür. Altın varak işlemeli yüksek tavanlı salonların yer aldığı sarayda; 500 kişilik ziyafet ve toplantı salonu, 200 kişilik 2 adet toplantı salonu, 1 300 m2 lik kokteyl ve sergi salonu, 20 adet 30-40 kişilik seminer salonları, 200 kişilik saray bahçesi olmak üzere 5625 metrekarelik kullanım alanı bulunmaktadır.

 Kaynaklar:

 1)    http://www.sabancivakfi.org/sayfa/sakip-sabanci-kandilli-egitim-ve-kultur-merkezi

2)    http://kkl.meb.k12.tr/

Share Button